Hades

Hades to kraina zmarłych, jak i również boga-władcy tego podziemnego świata. W mitologi rzymskiej znana również jako Pluton. Otoczone było z jednej strony rzeką Acheron, a z drugiej, rzeką Styks. Mówiono, że wejście do państwa zmarłych znajdowało się na Tajnaron- przylądku w Lakonii. Grecy lokalizowali Hades na zachodzie, tam gdzie zachodzi Słońce i kończy się życie. W Hadesie mieściły się: Tartar, czyli miejsce kary, Pola Elizejskie – siedziba dusz ludzi prawych, Wyspy błogosławione – gdzie za trzecim razem pojawiały się dusze prawych, Ereb – siedziba boga Hadesa, Łąki Asfodelowe – gdzie błąkały się cienie zmarłych. Rządził nim Hades wraz z Persefoną. Hades był synem tytana Kronosa i tytanidy Rei oraz bratem Zeusa, Posejdona, Demeter, Hestii i Hery. Uprowadził z ziemi Persefonę, córkę Demeter, która później została jego małżonką. Jego atrybutami były berło i klucze. Przy boku zawsze miał Cerbera – trójgłowego psa. Żeby dostać się do świata zmarłych, trzeba było przeprawić się przez rzekę Styks. Swoją łodzią przewoził przez rzekę Charon. Za swoją pracę brał od każdej duszy jednego obola – bez pieniążka nie było wstępu do krainy, dlatego Grecy wkładali zmarłym w usta zapłatę.

Atena

Atena w mitologi greckiej to bogini mądrości, sztuki, wojny sprawiedliwej oraz opiekunka miast, takich jak m.in. Ateny, Sparta. Córka Zeusa (miała prawo do noszenia egidy i ciskania piorunów), z którego głowy wyskoczyła w pełnej zbroi, w chwili narodzin. Jej matką była Metis, którą połknął Zeus. Była naczelnym bóstwem Aten, które zdobyła w rywalizacji z Posejdonem. Atena to jedno z dwunastu bóstw olimpijskich. Bogini mądrości, nauki, władców i ich pałaców położonych na akropolach miast. Później znana jako opiekunka małżeństwa, utożsamiana z rzymską Minerwą. Odrzuciła zaloty Hefajstosa, a Tejrezjasza, który zobaczył ją w kąpieli oślepiła. Zamieniła też Arachne w pająka. W przeciwieństwie do Aresa, była patronką wojny sprawiedliwej, strategii, taktyki i podstępów wojennych. Sprzyjała wszelkim sztukom i kunsztom. Wymyśliła koło garncarskie, ekierkę, jarzmo, radło, uprawę oliwek. Uważana za patronkę wszelkich zajęć typowych dla cywilizacji ludzkiej. Jej atrybutem był:miecz, sowa, dzida, hełm, drzewo oliwne. Główną siedzibą bogini było wzgórze Akropol na którym wzniesiono ku jej czci wspaniałą świątynię – Partenon. W świątyni znajdował się posąg Ateny dłuta Fidiasza.

Związki frazeologiczne zaczerpnięte z mitów

Starożytna cywilizacja pozostawiła nam nie tylko ogromne bogactwo kulturalne w postaci nie tylko przepięknych budowli, rzeźb, obrazów, ale też spuściznę, której nie da się przecenić, a więc zbiór mitów przede wszystkim. Z mitologii wiele określeń przeszło do naszego języka. Te związki frazeologiczne, które swoje źródło mają w mitologii, określa się mianem mitologizmów. Mitologizmów używamy na co dzień, nie zastanawiając się nawet skąd się wzięły – są bowiem tak głęboko zakorzenione w naszej świadomości i rozumieniu słowa. I tak chimeryczny nastrój ma osoba o usposobieniu kapryśnym, grymaśnym, może trochę dziwacznym. Zachowaniu chimerycznej osoby towarzyszą fanaberie, fochy, dąsy. Dlaczego mówimy właśnie o “chimerycznym” nastroju? To powiedzenie wzięło się od Chimery, mitycznego potwora o głowie lwa, tułowiu kozy i z wężem zamiast ogona. Często przepisy czy zarządzenia określamy mianem drakońskiego prawa.  Drakońskie prawa to surowe, bezwzględne, ostre, okrutne prawo. Określenie to wywodzi się; od imienia prawodawcy ateńskiego Drakona, którego ustawy wymierzały wyjątkowe surowe kary.W naszym języku wiele podobnych przykładów wciąż funkcjonuje, żeby podać tylko dla przykłady jabłko niezgody, puszkę Pandory, konia trojańskiego, męki Tantala, nić Ariadny czy piętę Achillesa.

Afrodyta

Afrodyta w mitologi greckiej to bogini miłości, kwiatów, piękna, pożądania i płodności. Jej odpowiedniczką w mitologi rzymskiej jest Wenus. Afrodyta to jedno z głównych bóstw Panteonu greckiego. Roztacza opiekę nad kochankami i ucieleśnia zmysłowe piękno, któremu każdy musi ulec. Według jednej z wersji miała powstać z piany morskiej na Cyprze, zroszonej krwią okaleczonego boga nieba, Uranosa. Zaś według innej, była córką Zeusa i Dione, boginią miłości zmysłowej, powszechnie spotykanej (Afrodyta-Pandemia). Według kolejnej wersji córka Uranosa i Hemery. Była żoną Hefajstosa, ale epizod z Aresem świadczy, że nie była zbyt wierna (z tego związku zrodzili się Dejmos, Fobos, Harmonia, Eros i Anteros). Hefajstos ukrył w łożu pułapkę z mocnej, lecz niezauważalnej, metalowej sieci i schwytał w nią Afrodytę z Aresem.  Z innych związków była matką Harmonii i Erosa (z Aresem) i Eneasza (z Anchizesem). Jako boginię miłości obdarzano ją specjalnymi epitetami, np. Kallipygros- „O Pięknych Pośladkach”, Morfo- „Kształtna”, Ambologera- „Opóźniająca Starość”. W Koryncie była nawet świątynia prostytutek. Jej atrybutami były: rydwan zaprzężony w gołębie, róża, oraz mirt.

Mitologia Bałtów

Wiara Bałtów to jedna z religii indoeuropejskich. Są to wierzenia przodków naszych bliskich sąsiadów, czyli Litwinów i Łotyszy oraz takich ludów jak Jaćwięgowie, czy Prusowie. Wiara Bałtów jest oczywiście religią politeistyczną. Wyróżnia się tutaj kilka głównych bogów oraz ich personifikacje, a także wiele tzw. demonów, czy bożków. Na ziemiach Bałtów nie znano świątyń. Za miejsce kultu służyły święte gaje, dąbrowy, źródła i kamienie. Powszechny był kult świętych drzew, w które to miały przenikać duszę zmarłych i ognia mającego właściwości oczyszczające. Składano ofiary ze zwierząt i płodów rolnych i czasem z jeńców wojennych. Obchodzono tu między innymi święta o charakterze agrarnym, zwłaszcza na jesień związane z składaniem darów dla zmarłych. Główne źródła do poznania mitologi bałtyckiej to średniowieczne kroniki krzyżackie, staroruskie latopisy (Latopis Hipacki), dzieła humanistów, np. traktat Sylwiusza Piccolominiego, Jana Łasickiego, Simona Grunau, Hieronima Maleckiego, Macieja Praetoriusa, XVII-wieczne sprawozdania jezuitów, i folklor nowożytny. Jak we wszystkich religiach indoeuropejskich, tak i tu znajdujemy główne bóstwo burzy i piorunów. Był nim Perkun.

Zeus

Jednym z najpopularniejszych greckich bogów, a zarazem najważniejszym i największym greckim bogiem jest Zeus – albo Dzeus. Nie bez powodu nazywany królem bogów, ojcem bogów i ludzi, stróżem sprawiedliwości i porządku we wszechświecie.

Imię Zeud wywodzi się od greckiego słowa dios, które oznacza tyle samo, co jasny. Zeus jest mocno zakorzeniony w innych mitologiach. Wywodzić ma się i łączyć także z innymi bóstwami starożytnego świata – rzymskim Jupiterem oraz germańskim bóstwem Tiu lub Ziu.

Zeus przedstawiany jest zazwyczaj z błyskawicą w ręku. Homer z swojej Iliadzie napisał, że Zeus to ten, który odpowiedzialny jest za burze. Zeus zamieszkuje na Olimpie, stamtąd rządzi i króluje. Jest jedynym ocalałym potomkiem Rei i Kronosa, który pożerał wszystkie swoje dzieci.

Zeus prowadził bujne życie uczuciowe. Z jego licznych związków narodziło się wiele bóstw i półbóstw oraz herosów: Ares, Hefajstos i Hebe (z żony i siostry Zeusa Hery), Atena, Apollo, Artemida, Hermes, Dionizos, Herakles (z innych bogiń lub śmiertelniczek).

Mity

Starożytny świat pozostawił nam ogromną spuściznę kulturalną. Bogactwo kulturalne zawarte jest przede wszystkim w mitach, czyli opowieściach o bogach, bóstwach i herosach. Słowo mit pochodzi z języka greckiego. Greckie mythos oznacza opowiadanie, legenda, podanie. Mit jest więc historią opowiadaną od pokoleń, która zawiera zarówno element prawdy historycznej, jak i pierwiastki fantastyczne. Z tego powodu właśnie mitologie są ważne dla historyków i archeologów, a także humanistów, znawców literatur i kultur., bo stanowią ważny element, który określa i charakteryzuje zbiorową mentalność danego narodu.

Starożytni, jak choćby Herodot głosili, że Grecy swoje wierzenia zapożyczyli od Egipcjan. Pisarze chrześcijańscy natomiast twierdzili, że helleński poganizm opierał się na Biblii w mocno zniekształconej formie. Wiek XIX i XX w. i badania archeologów oraz lingwistów zmieniły  poglądy na temat pochodzenia mitów greckich. Językoznawcy wskazują, że część bóstw, tak samo jak język grecki, wywodzi się od ludów indoeuropejskich.

Mitologia rzymska

Mitologia rzymska powstała wprost z mitologii greckiej. Te dwa systemy wierzeń są do siebie bardzo podobne, posiadają liczne podobieństwa, co widać w funkcjach poszczególnych bogów i bóstw, w nazwach, a także rodzaju kultu. Są jednak także różnice. Przede wszystkim polegające na stosunku do bogów i całej religii. W przeciwieństwie do Greków Rzymianie nie zamykali się na nowości. Ich Panteon był zawsze otwarty. Chętnie przyjmowano bogów z innych kultur. Dla całego kraju wspólny był kult bóstw związanych z rodziną. W typowych dla życia człowieka sytuacjach takich jak zawarcie małżeństwa, narodziny, choroba czy śmierć, całe rodziny składały ofiary bóstwom związanym z domem. Praktycznie każdy dom wyposażony był w kapliczkę. Znajdowały się one również na ulicach. Największą wagę w religii przywiązywano do obrzędów religijnych. Zwracano uwagę na to jak czcić bóstwa i jakiej pomocy można w zamian za to oczekiwać. Jedną z bogini rzymskich jest MINERWA, bogini mądrości, opiekunka rzemiosł, sztuki i literatury, odpowiednik greckiej Ateny, a LIBER PATER to rzymski bóg urodzajów i winnej latorośli., odpowiednik greckiego boga wina Dionizosa.

Świat według Greków

Starożytni Grecy przy pomocy mitów próbowali odpowiedzieć sobie na nurtujące każdego człowieka pytania. Starali się w ten sposób dociec, jak powstał świat, skąd się na tym świecie wziął człowiek oraz pewien ustalony porządek i hierachia w świecie oraz wytłumaczyć zachodzące w przyrodzie zjawiska.

W greckeij mitologii spotkamy się z najróżniejszymi mitami. W bogatym zbiorze znajdziemy opowieści piękne, ale i mroczne, mówiące o sile miłości i dobra, ale i o potędze zła, które zawsze niesie ze sobą negatywne konsekwencje, i za które zawsze trzeba ponieść karę. Zgłębiając się w grecki, starożytny świat bogów, herosów i bóstw znajdziesz tam historie od potwornych morderstw wczesnych bogów, krwawej wojny tebańskiej i trojańskiej, poprzez młodzieńcze wybryki Hermesa, aż do poruszającego żalu Demeter po stracie Persefony.

Stworzony przez Greków świat mitologii posiada swój ustalony porządek rzeczy i pewną chronologię, w której można wyróżnić następujące okresy:

  1. okres panowania bogów
  2. okres bliskiego współistnienia bogów i ludzi
  3. okres herosów, gdzie aktywność bogów jest ograniczona

Grecka mitologia

Starożytna grecka cywilizacja pozostawiła po sobie wielkie bogactwo kulturalne. Jednym z ważniejszych elementów spuścizny kulturalnej starożytnego świata, w tym Greków w szczególności jest obszerny zbiór mitów. Grecka mitologia swoją tematyką obejmuje opowieści o bogach, boginiach oraz herosach. Mitologię starożytny człowiek stworzył po to, by odpowiedzieć sobie na kluczowe, egzystencjalne pytania, na które w normalny, zdroworozsądkowy sposób nie był sobie w stanie odpowiedzieć. Mity są więc próbą nie pozostawiania bez odpowiedzi kluczowych dla człowieka pytań. Dlatego poruszają takie kwestie, jak: początek świata, powstanie człowieka i jego miejsce w świecie oraz samo funkcjonowanie świata, jego stworzenie i historię. Stąd np. popularny mit o Demeter i Korze tłumaczy nam powstanie pór roku. To właśnie z mitologii człowiek czerpał wiedzę na temat świata, na jej podstawie formułowano normy etyczne, a te z kolei były fundamentem dla określenia miejsca człowieka w określonej hierarchii i porządku świata. Mitologia grecka na trwałe wpisała się w światowy kanon kultury i literatury.